EU taxonomie (deel 2) – kernenergie & aardgas voorwaardelijk duurzaam

10 februari 2022 duurzaamheid energie

Europa besliste begin februari om een aanvullende gelegeerde verordening op de EU Taxonomie principieel goed te keuren. Kernenergie en gascentrales zouden - onder bepaalde voorwaarden - als duurzaam beschouwd kunnen worden. Een meer algemene introductie tot de EU taxonomie en andere relevante EU wetgeving vind je hier.

Waarom de aanvullende verordening?

De taxonomieverordening bepaalt dat duurzame economische activiteiten moeten voldoen aan de technische screeningcriteria. De aanvullende verordening rond kernenergie en aardgas bepaalt deze screeningcriteria voor beide technologieën in detail.

In de eerste klimaatverordening (EU 2021/2139) zijn technische screeningcriteria opgenomen voor economische activiteiten die kunnen bijdragen aan de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering (eerste 2 milieudoelstellingen van de taxonomie). De reden waarom er nu nog een aanvullende verordening is toegevoegd is omdat niet alle relevante sectoren en activiteiten werden opgenomen in de eerste klimaatverordening. Er kon (nog) geen besluit genomen worden over de opname van kernenergie vanwege de lopende "geen ernstige afbreuk doen aan" beoordeling (do no significant harm, DNSH), (meer info over DNSH, zie deel 1 van dit artikel).

De toetsing aan het beginsel "geen ernstige afbreuk doen aan" moet rekening houden met de levenscyclus van de activiteit die daaruit voortvloeit. De breedte van de toetsing moet de fases van de productie, het gebruik en het einde van de levensduur omvatten - waar voor nucleaire energie dan ook de meeste “afbreuk” valt te verwachten inzake afvalbeheer en de ontmantelingsfase. Passen we dit bijvoorbeeld toe bij de toetsing van een maatregel voor de aanschaf van (milieuvriendelijke) voertuigen, dan moet onder meer rekening gehouden worden met de vervuiling (bv. emissies in de lucht) veroorzaakt door bouw, vervoer en gebruik van de voertuigen, en het passende beheer van de eindelevensfase. Onder andere herwinning van schaarse grondstoffen in accu’s en elektronische onderdelen zorgt er voor dat geen ernstige afbreuk wordt gedaan aan de milieudoelstelling van de circulaire economie.

Wat aardgas betreft was de Europese Commissie van oordeel dat meer moest onderzocht worden op welke manier aardgas kan bijdragen aan het koolstofvrij maken van de economie.

De aanvullende verordening is dan ook een voorstel tot wijziging die complementair is aan de bestaande verordeningen. Men spreekt over de ‘Complementary Climate Delegated Act'.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende (gedelegeerde) verordeningen en de huidige stand van zaken, aangevuld met de sterk gerelateerde regelgeving rond duurzaamheidsrapportage ('NFRD') en informatieverschaffing in de financiële sector (SFDR).

Kernenergie en aardgas opgevist als duurzame energiebronnen

In een eerste voorstel van 2019 werden kernenergie en aardgas als ‘niet duurzaam’ bestempeld. Na bijkomende reflectie worden ze nu wel opgevist – onder bepaalde voorwaarden. De tekst bevat duidelijke en strikte voorwaarden waaronder bepaalde nucleaire en gasgerelateerde activiteiten kunnen worden toegevoegd als overgangsactiviteiten aan deze die al vallen onder het eerste deel van de klimaatverordening (van kracht sinds begin dit jaar). De bijkomende technische screeningscriteria voor kernenergie en aardgas zijn als volgt samengevat.

Welke nucleaire activiteiten zijn opgenomen?

  • Geavanceerde technologieën met een gesloten brandstofcyclus (“Generatie IV”) om onderzoek en innovatie naar toekomstige technologieën te stimuleren op het gebied van veiligheidsnormen en het minimaliseren van afval (zonder vervalclausule);

  • Nieuwe kerncentraleprojecten voor energieopwekking, waarbij gebruik wordt gemaakt van de best beschikbare bestaande technologieën (“Generatie III+”), worden erkend tot 2045 (datum van goedkeuring van de bouwvergunning);

  • Wijzigingen en upgrades van bestaande nucleaire installaties met het oog op verlenging van de levensduur, worden erkend tot 2040 (datum van goedkeuring door bevoegde autoriteit)

Voorwaarden nucleaire activiteiten

Uitgebreide vereisten inzake nucleaire veiligheid en afvalbeheer zijn van toepassing voor alle nucleaire activiteiten, in volledige overeenstemming met alle relevante regelgevende vereisten en met de beste technologiecriteria, gecontroleerd door de Europese Commissie. Bijkomende en strengere eisen zijn voorzien voor (planning van) afvalverwijdering, financiering en ontmanteling.

Welke aardgas-gerelateerde activiteiten zijn opgenomen?

  • Elektriciteitsopwekking uit fossiele gasvormige brandstoffen

  • Hoogrenderende warmtekrachtkoppeling met gelijktijdige productie van warmte/koeling en stroom uit fossiele gasvormige brandstoffen

  • Productie van warmte/koeling uit fossiele gasvormige brandstoffen in een efficiënte stadsverwarming en - koeling

Voorwaarden aardgasgerelateerde activiteiten

Elke gasgerelateerde activiteit moet voldoen aan specifieke emissiedrempels, moet een bestaande koleninstallatie vervangen die niet kan worden vervangen door hernieuwbare energiebronnen, moet bepaalde doelstellingen op het gebied van emissiereducties bereiken, en volledig overschakelen op hernieuwbare of koolstofarme gassen tegen 2035.

Conclusie

Het is duidelijk dat nucleaire en aardgasgerelateerde activiteiten niet zomaar als duurzaam kunnen bestempeld worden. Wat niet wil zeggen dat projecten die niet aan de vereisten voldoen niet meer kunnen of mogen. Het is bijvoorbeeld onwaarschijnlijk dat de geplande gascentrales in België - ter vervanging van de uitdovende nucleaire capaciteit – aan deze voorwaarden zullen voldoen. Het is wel zo dat activiteiten die niet aan deze definitie beantwoorden veel moeilijker gerealiseerd zullen worden. Financiële instellingen, investeerders en bedrijven zullen immers veel eerder geneigd zijn om de middelen te investeren in activiteiten die wél als duurzaam beschouwd worden binnen de EU taxonomie.

Voor bedrijven zijn de bepalingen rond nucleaire energie wellicht minder relevant, maar voor gasvormige brandstoffen worden de investeringen duidelijk in de richting gestuurd van hernieuwbaar gas en technologie voor koolstofcaptatie.